زبان ترکی جزو زبانهای اورال – آلتایی ، و یا به بیان صحیح تر ، از گروه زبانهای آلتایی است. زبانهای اورال – آلتا ئیک به مجموعه زبانهایی گفته می شود که مردمان متکلم به آنها از منطقه ی بین کوههای اورال و آلتای ( در شمال ترکستان ) برخاسته و هر گروه در زمانهای مختلف به نقاط مختلف مهاجرت کرده اند . این گروه زبانها شامل زبانهای فنلاند ، مجارستان ( اورالیک ) و زبانهای ترکی ، مغولی ، منچو و تونقوز ( زبانهای آلتائیک ) است .

مؤسس این نظریه و مکتب یک افسر سوئدی به نام استرا لنبرگ (STRALENBERG) که در 1709 / م در جنگ پولتاوا به اسارت روسها درآمد و به سیبری تبعید شد و مدت 13 سال در آنجا زبانهای اقوام سیبری را بررسی کرد. استرا لنبرگ 32 زبان و لهجه و شیوه های مختلف آنها را جمع آوری و همه را زبانهای تاتاری نامید و به شش گروه تقسیم کرد:

1 – فین – اوغوز : شامل زبانهای فنلاند ، مجارستان و چند زبان دیگر

2 – تورک – تاتار : شامل ترکی ، یاقوتی و زبان چوواش.

 

 

1– تورک دیلی تاریخی (1) احمد جعفر اوغلو ، استانبول 1970 ، ادبیات فاکولته سی با سیم ائوی.

3 – ساموید.

4 – مغولی – منچویی

5 – تونقوز.

6 – زبان مردم بین دریای سیاه و بحر خزر.

یکصد سال بعد ، راسک ، زبان شناس دانمارکی و ماکس مولر کار استرالنبرگ را از سر گرفتند . راسک با اضافه کردن بعضی زبانهای دیگر، این مجموعه را زبانهای اسکیت نامید و مولر آنها را تورانی خواند.

کلمه ی تورانی سابقه ی تاریخی داردو ایرانی های قدیم به مردمانی که تابع آنها نبوده اند تورانی می گفتند.  بعد وینکلر ، زبان شناس آلمانی ، زبان ژاپونی را بخاطر شباهت های بعضی لغات ، و هم چنین زبان سومری و اکدی (AKKAD  ) را جزو زبانهای اورال – آلتائیک پذیرفت .

 در قرن 19 گاسترن( GASTREN) فنلاندی زندگی خود را وقف تحقیقات در این زبانها کرد و سفرهایی به این مناطق داشت و بالاخره به این نتیجه رسید که زبانهای اورال - آلتائیک را باید به پنج گروه تقسیم کرد و بهتر است به آنها زبانهای آلتائیک گفته شود :

1 – فین – اوقوز.

2 – ساموید ( SAMOYED  ) .

3 – تورک – تاتار.

4 – مغول .

5 – تونقوز و شیوه های آن .

بعد از کاسترن ، اسکات به بررسی مقایسه ای این زبانها پرداخت و این زبانها را به دو گروه اصلی اورالیک و آلتائیک تقسیم کرد و برای زبانهای گروه فین – اقوز و ساموید نام چود ، برای گروه دیگر ( ترک مغول و تونقوز ) نام تاتار را مناسب دانست.

گروه ساموید شامل زبان مردمان ساحل دریای منجمد شمالی است که به لحاظ شباهت شکلی و لغوی جزو گروه فین – اوقوز قرار گرفته است.

در گروه ترکی زبان و لهجه و شیوه های مختلف قرار دارد که مهمترین آن عبارتند از :

1 – یاقوت ها .

2 – چوواش ها .

3 – قیر قیزها .

4 – قازاق ها.

5 – ترکان ترکستان شرقی یا اویغورها .

6 – ازبکها .

7 – ترکمنها

8 – ترکان غازان باشقرد.

9 – ترکان شمال قفقاز ( قوموق ، نوقای ).

10 – ترکان غرب : ترکی ترکیه و آذربایجان ، عراق و سوریه .

11 – ترکان کریمه .

12 – ترکان بالکان .

13 – قاقاووزها یا گوک اوغوزها ( ترکان مسیحی رومانی ).

14 – ترکان آلتای .

15 – ترکان خاکاس – آباقان .

16 – ترکان سویون یاتووا.

در میان زبان و لهجه های مختلف ترکی فقط زبان یاقوت و چوواش با دیگران تفاوت فاحش دارند. بطوریکه قابل فهم برای سایرین نیستند.

در مورد اسامی زبان و لهجه و شیوه ، زبان شناسان با هم اختلاف نظر دارند بطوریکه عده ای از زبان شناسان اروپا و به ویژه روسیه " شوروی سابق " هریک از لهجه های ترکی را یک زبان مستقل ترکی

می دانند و عده ای دیگر لهجه و یا شیوه ای مختلف یک زبان می دانند و به نظر نگارنده لهجه ها و شیوه هایی که برای یکدیگر قابل فهمند یک زبان محسوب می شوند ولی در عین حال بسیاری از این لهجه های ترکی در طول تاریخ در مناطق تحت شرایط مختلف تکامل پذیرفته و با ادبیات و فرهنگ خاص خود استقلالی یافته اند – مانند ترکی آذری یا آذربایجانی و آناتولی.

مراحل مختلف زبان ترکی

با در نظر گرفتن آنچه در مورد خاستگاه و منشأ زبان و لهجه های ترکی گفته شد مراحل مختلف تاریخی این زبان و لهجه ها را می توان به شرح زیر تقسیم کرد (3) :

1 – دوران آلتایی که در این مرحله ظاهراً با زبان مغولی زبان مشترکی را تشکیل می داده اند.

2– دوران پرتو تورک .

3 – دوران ترکی اولیّه ( هون ، بلغار ، پچه نک و خزر ).

4 – ترکی قدیم .

5 – ترکی میانه .

6 – ترکی جدید.

 

/ 0 نظر / 9 بازدید