ترکی ترکمنی لهجه ی شرقی اوغوز (1) را تشکیل می دهد و زبان ترکمنان ایران ، افغانستان ، ترکمنستان و اوزبکستان است. ویژگی های ترکی ترکمنی در قصه ی یوسف اثر شاعر علی (1230) و آثار قرن 14 خوارزم مانند محبت نامه و معین المرید و خسرو شیرین به چشم می خورد و در آثار قرن 15 مانند رونق اسلام و بوزاوغلان واضح تر و متکلّف تر می شود ولی اساساً در قرن 18 بطور کامل خودنمایی می کند

" در اثر مختو مقلی " -

ترکمنان ایران در شمال شرقی ایران در ترکمن صحرا " استان گلستان "زندگی می کنند و از شمال باجمهوری ترکمنستان هم مرز هستند . کلمه ی ترکمن در قرن دهم میلادی به اوغوزهای شهرنشین اطلاق می شد ولی در حال حاضر فقط به ترکمنان اطلاق می شود. ترکمنها از سه طایفه مانند : یموت " یؤموت" ، تکه و گوکلان تشکیل می شوند.هرکدام از قبایل فوق به چند تیره تقسیم می شود. قبیله یموت به دو تیره جعفر بای و آتا بای تقسیم می شود.یموت ها در نواحی ساحلی بحر خزر و آتابای ها در شمال مرکز ترکمن صحرا مسکن دارند. گوکلان ها در شمال شرق سکونت دارند . تکه ها هم در شرق دور ترکمن صحرا

 1–  اوغولار ترکمنلر ، بوی تشکیلاتی ، داستانلاری ، پروفسور فاروق سومر- آنکارا ینورسته سی ، دیل وتاریخ و جغرافیا فاکته سی ، یا بیتنلای صایی 1970-2 197 و برای آگاهی از ساختار قبیله یی و . . . ر.ک به : کتاب ترکمنهای ایران اثر نگارنده.

مسکونند. مذهب ترکمنها سنی حنفی است. قسمتی از ترکمنها در شمال غربی بجنورد در منطقه درگز و سرخس زندگی می کنند.

زبان ترکمنی بر اساس لهجه ی یموت با الفبای سیر یلیک در جمهوری ترکمنستان زبان رسمی است در جمهوری ترکمنستان "شوروی سابق" تا سال 1927 / م ، الفبای عربی معمول بود ولی بعد الفبای لاتین جای آن را گرفت و بالاخره در سال 1940/ م ، الفبای سیر یلیک به عنوان الفبای رسمی انتخاب شد.

از نظر قدمت زبان ادبی ترکمنی ، عده ای از زبان شناسان روسیه قصه ی یوسف و دیوان حکمت را جزو ترکمنی قدیم می دانند به نظر اینان لهجه ی ترکمنی در طول قرن های 15 – 12 میلادی تحت تأثیر ترکی قبچاق قرار داشته و از قرن 17 – 15 زبان کتابت تحت تأثیر لهجه ی ادبی جغتایی قرار گرفته است.

ابوالغازی بهادرخان شجره ی تراکمه و شجره ی ترک را به لهجه ی جغتایی قرن 17 ولی به زبان ساده نوشته است که با لهجه ی ترکمنی فرق زیادی ندارد ، ازاین روست که عده ای از مؤلفان این دو کتاب را به لهجه ی ترکمنی می دانند.

بطور کلی زبان ادبی ترکمنها تا قرن 18 ، یعنی تا ظهور دولت محمد آزادی ، نور محمد عندلیبی و مخصوصأ مختو مقلی ( مخدوم قلی ) فراغی ، لهجه ی ادبی جغتایی بود در طول قرن های 18 و 19 میلادی شعرا و نویسندگانی مانند مختو مقلی فراغی ، ذلیلی ، سیدی ، غیبی ، ملا نفس و عبد الستارغازی ، محمدولی کمینه ، محتاجی ، مسکین قلیچ و . . . به لهجه ی ترکمنی جدید نوشتند و ادبیات کلاسیک ترکمنی را به وجود آوردند

/ 0 نظر / 6 بازدید