استفاده از نفت و مشتقات آن در روزگار باستان


بسیاری ازنویسندگان درباره لایه‌های موادنفتی زمین ونحوه برخورداری از آنها در روزگار باستان اطلاعاتی به دست داده‌اند.


معرفت بشر از نفت و مواد نفتی بسیارپیش‌تراز اختراع اتومبیل و هواپیما و حرارت مرکزی در ساختمانها بوده است.

گاهی در کتاب‌های پیشینیان به مطالبی درباره نفت جوشان یا گازهای متصاعد از زمین برمی‌خوریم که نمی‌توانیم از شگفتی خودداری کنیم.

«پلینی»‌عالم طبیعی روم باستان می‌گوید: «درلیسیه درجنوب آسیای صغیربرسه کوه خمیر شعله‌ای است که شب وروززبانه می‌کشد. به گفته کتریاس کنیدی پزشک یونانی دربار اردشیر دوم هخامنشی در این جا آب با خاک و با علف آتش افرخته را دامن می زندوافزون می‌کند.

درهمین محل درکوه هفاستین اگر مشعلی فروزان ببریم بی‌درنگ شنها و ریگهای جویبارهاوخود آب مشتعل می‌شود. این آتش با بارا نزبانه می‌شکد.

اگر کسی چوبی بیفروزدکه ازشکاف کوه بگذردناگهان جویبارهای آتش برپامی‌گردد. درباخترکوهی است که شبها شعله‌ور است.

درماوراءسیتاسن درمرزپارس آتشهای فروزان وجود دارد، درشوش بربالای برج سفید آتش از پانزده دهانه زبانه می‌کشد که بزرگترین آنها روزها قابل رؤیت است.

دردشت بابل آبگیری هست فروزان به بزرگی یک ژوژر (25 آر).

درجثه نزدیک کوه هسپریوس دشتها شبانگاه پرستاره می‌نمایند، درقلمرومگالوپلیس نیزچنین است».
پلوتارک ودیون‌کاسیوس نیز از ارتش جوشان دردشت نمفهنزدیک آپولونیا(سلنیزیا در آلبانی )یاد کرده‌اند که از باران زبانه می‌کشدولی به خاک و چمنزار گزندی نمی‌رساند.

پیشینیان به آنجا نرسیده بودند که ازخاصیت آتشزایی محصولات نفتی بهره فراوان برند ولی از نفت و مشتقات نفت استفاده‌ها می‌کردند.مثلأ پلینی‌گوید که چرم به نفت آعشته می‌کنند تاآن راازگزندآتش مصون دارند(؟)و از نفت برای رنگ کردن مجسمه‌هاوجلادادن آهن وسرمیخها استفاده می‌کردندوبرای درمان هم بهره می‌گرفتند .استرابون گوید که صابئین به دوددادن مارباسوختن«آسفالت»می‌پ� �داختد

. ویرژیل گویدکه قیرسیاه دمل را‌می‌رساندو فهرستی ازدردها به‌ئست داده که‌شفابخش‌آنها‌مشتقات نفت است مانندتراخم‌ولک سفیددرقرینه‌وبرص ولیخن که مرضی است پوستی‌وجرب ونقرس ودرددندان وتنگ نفس واسهال ودردهای‌شکم ومجاری صوتی وحملات عصبی وعیره .

از یکی از مشتقات نفت یعنی«آسفالت»برای نگهداری شراب استفاده می‌شد.

درخاور میانه درساختمانها ازقیر همچون رفته ملاط استفاده می‌شد.

در کتاب مقدس سفر پیدایش باب یازدهم آیه 13 درباره برج بابل سخن ازاستفاده ازقیررفته است.دیودورسیسیلی واسترابون وپلینی همین مطلب رادرباره بابل گفته‌اند.


نقش برجسته زن بافنده بر سنگ قیر در شوش از دوران آشوری عیلامی


پایهإای از قیر با نقش گاو از هزاره سوم پ.م. پیدا شده در شوش

پلینی گوید که قیر جایگزین آهک و گچ می‌شد. استرابون گوید که «آسفالت» برای ساختن طاقها و جرزها و ستونها به‌کاربرده‌می‌شدونیزآن‌ رابرای‌اندودکردن‌درهابه�� ��کارمی‌برند.
این‌گفته‌ها را کائشهای‌باستانشناسی‌در تل‌اسمر و اور و اوروک و موهنجودار و و اریحاء تأییدمی‌کند.

گذشته ازاستفاده ازقیردرساختمانها ،این ماده رادرساختن مجسمه‌هاوآلات آرایش و ظروف به کار می‌بردند.

کشتیها‌را ازدیر باز در تمدنهای بین‌ا‌لنهرین ازسوی سومری گرفته تا بابلی وآشوری باقیراندود می‌کردند. این عمل در نقشهای برجسته هم نمودار شده است.
.استرابون و پلینی از این عمل یاد می‌کنند.در کتاب مقدس درسفرپیدایش باب ششم آیه14درباره کشتی نوح آمده است که آن‌را از بیرون ودرون به قیراندودند.

استرابون می‌گویدکه درظروف نئین اگرقیراندودشده باشند‌می‌توان‌آب‌ریخت.

س� �دی‌که‌موسی‌درآن‌به‌نی ل ‌افکنده شد نیزقیراندودشده بود(ر.ک. کتاب مقدس، سفر خروج باب دوم آیه3).

نواحی و شهرهای نفت‌خیز دوران باستان


درکارجنگ هم نفت ومشتقات آن فراوان به کارگرفته می‌شد.پلینی گویدکه درساموزات درکماژن(کران علیای فرات) در هنگام دفاع در برابر حمله لوکولوسبا قیر سربازان رومی و اسلحه ایشان را آتش زدند.
توسیدید از نقاطی به هنگام حمله یاد می‌کند.

آمین مارسلن حکایت می‌کنند که تیر«مادی» به پیکانی گفته می‌شدکه ایرانیان آن را آعشته به نفت می‌کردندوفروزان می‌افکندند.

.درجای‌دیگری‌ا زمنجنیقهایی‌یادکرده‌که تیرهای نئین را که سرتیرهای آهنین محتوی
ماده قابل اشتعال داشت می‌افکندند.
در منتهای مختلف دو نحوه استفاده دیگر هم برای نفت برشمرده‌اند. یکی برای گرم کردن و دیگری برای روشنائی .


در بین‌ا‌لنهرین و بابل که هیزم به دست نمی‌رسید به گفته «دیودور»«آسفالت» می‌سوزانیدند.

به قول استرابون و پلینی از «آسفالت» یا«قیر» نفت خام می‌گرفتند ودرچراغدانهابه جای روعن نباتی یاحیوانی می‌سوخنتد.


تصفیه‌خانه اینکارها در آمریکا

بی‌گمان بوی زننده نفت که درآن روزگارازشیوه برطرف‌کردنش آگاه نبودندبسیارمشمئزکننده ونفرت‌انگیزبود.دردورانهای اخیر چراغهای نفتی با لوله شیشه‌ی پیش از پیدا شدن برق رواج یافته بود.

دراسنادتاریخی ازجاهایی که دارای مواد ئیدروکاربودند یاد کرده‌اند .اینها عبارتند از بین‌ا‌لنهرین و بابل که در بسیاری متون آنهارا برشمرده‌اندازجمله درآثاردیودور سیسیلس و ایترابون و ویترو(15) و پلینی و شوش که در آثار هرودوت و پلینی مندرج است وآشور(ناحیه کرکوک عراق)درآثاراسترابون و آمین مارسلن و ماد(شاید مقصود ناحیه قم باشد) در آثار گزنفون و پارت و باختر در آثار ارسطوی کاذب و پلینی مضبوط است و عربستان و کرانه‌های خلیج‌فارس و حتی جنوب شرقی جزیرةالغرب در آثار ویترو و استرابون و پلینی و تاسیسات و بطلموس آمده است.


بعضی‌ازسرزمینها هم که نویسندگان کهن ازآنها به سبب داشتن نفت یادکرده‌اندامروزه خالی از آن هستند مانند لیسیه که درآثارارسطوی کاذب وپلینی و دیسقئریدس از آن یاد شده.

پامفیلی که پلینی از آن گفته و مگالوپلیس در پلوپونز که ارسطوی کاذب برشمرده وزانتکه هرودوت و ویتروووپلینی ذکر کرده‌‌اند و مقدونیه که هردوت‌و استرابون آورده‌اندو تراکیه که ارسطوی کاذب و نئوفراست وپطروس وپلینی .

دیسقوریدس گفته‌اندوهلسپون که‌در آثاراسترابون آمده .

آگریژانت ثار پلینی‌ونمونه که شهری است درایلیری یا یوگوسلاوی امروزی در آثار دیون کاسیوس و ارسطوی کاذب و ویتروو و استرابون والین آمده.

درآمریکاازهزارهاسال پیش بومیان ازنفت بهره می‌گرفتند .

قبایل اینکااز نفت برای انفجار استفاده می‌کردند اسپانیائیان چون درآمریکابه پیشروی ولشکرکشی می‌پرداختند به نخستین تصفیه‌خانه نفت برخوردند مرکب از تعدادی ظرفهای کوچک که نفت درآن می‌ریختندودرآفتاب می‌گذاشتند و حرارت خورشید نفت نسبتأ خالص را جدا می‌کرد. در پرو از این روش بسیار استفاده می‌کردند.

چینیان در 220 سال پیش گاز نفت را با لوله‌های خیزران حمل می‌کردند،در ژاپن چاههای نفت کنده شده با وسایل بدوی پیداکرده‌انداز615 میلادی ،دربیرمانی چاه نفت می‌کندندوآن رااستخراج می‌کردندو برای گرم کردن و روشنائی به کار می‌بردند و حتی به هند صادر می‌کردند.


عرب‌ها ازنفت درجنگهای صلیبی علیه لوئی مقدس بهره گرفتندوبا فراهم ساختن انفجار بزرگی اورا ترسان ساختند.


ازقرن هشتم میلادی برابربادوم هجری اعراب این ماده رادرنارنجکهایی می‌ریختندوفروزان‌به‌سوی دشمن می‌افکندند و نیز کهنه‌های آلوده به نفت را دورسنگها می‌پیچیدند و به‌سوی حریف پرتاب می‌کردند.

  
نویسنده : فرزانه (ربابه)دریاباری ; ساعت ٢:۱٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱٠/۱٢